ڕۆژانە لە هەواڵەکان و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا دەبیستین کە ڕێژەی بێکاری لە نێو گەنجان و دەرچووانی زانکۆدا بە شێوەیەکی بەرچاو بەرز بووەتەوە. زۆر کەس وا بیر دەکەنەوە کە «هیچ کارێک لە بازاڕدا دەست ناکەوێت»؛ بەڵام ئەگەر سەردانی ماڵپەڕە سەرەکییەکانی دامەزراندن و کۆمپانیا پێشەنگەکان بکەیت، دەبینیت سەدان هەلی کاری بەتاڵ بە مووچەی بەرز بۆ ماوەی چەندین مانگ بە بەتاڵی دەمێننەوە!
ئەم پارادۆکس و دژبەیەکە گەورەیە پرسیارێکی بنەڕەتی دەورووژێنێت: بۆچی ڕێژەی بێکاری ئەوەندە بەرزە لە کاتێکدا هەلی کار زۆرە؟ ئایا بەڕاستی کار نییە یان ئێمە فێری کارامەییە دروستەکان نەبووین؟ لەم شیکارییە وردەی ماڵپەڕی کارسازانی کوردستان، هۆکارە شاراوەکانی بێکاری، چەمکی کەلێنی لێهاتوویی (Skills Gap) و ڕێگاکانی دەستکەوتنی کاری بەداهات و سەربەخۆ دەخەینە ڕوو.
شۆڕشی تەکنەلۆجیا و دروستبوونی پیشەی نوێ
لەگەڵ گەشەی خێرای تەکنەلۆژیاکانی وەک هۆشی دەستکرد (AI)، داتای گەورە (Big Data)، بلاکچەین و گەشەی بازرگانیی ئەلیکترۆنی، هەندێک لە پیشە کۆن و نەریتییەکان بەرەو نەمان چوون. بەڵام ئامارە جیهانییەکان نیشانی دەدەن کە ئەو هەلە کارە نوێیانەی بەهۆی تەکنەلۆژیاوە دروست بوون، چەندین هێندەی ئەو کارانەن کە لەناو چوون!
کێشەی سەرەکی ئەوەیە کە پەروەردەی نەریتی لە قوتابخانە و زانکۆکاندا هێشتا بە میتۆد و زانیاریی دەیان ساڵ لەمەوبەر بەڕێوە دەچێت. دەرچووی زانکۆ دوای ٤ بۆ ۶ ساڵ خوێندن، بڕوانامەیەک وەردەگرێت کە زۆربەی تیۆرییەکانی لە بازاڕی ئەمڕۆدا هیچ بایەخێکی پراکتیکییان نەماوە.
کەلێنی لێهاتوویی (Skills Gap) چییە و بۆچی کارمەند دەست ناکەوێت؟
چەمکی کەلێنی لێهاتوویی (Skills Gap) کاتێک ڕوو دەدات کە کۆمپانیاکان بەدوای کەسانی شارەزادا دەگەڕێن تا کێشەیەکی دیاریکراوی بازرگانی چارەسەر بکەن، بەڵام ئەو کەسانەی داواکاری پێشکەش دەکەن، تەنها بڕوانامەیان هەیە و کارامەیی جێبەجێکردنیان نییە.
- داواکاری بۆ پرۆگرامسازان و دیزاینەران: هەموو ڕۆژێک لە ئاستی ناوخۆیی و جیهانیدا، پێویستی بە گەشەپێدەرانی وێب، مۆبایل و دیزاینەرانی UX/UI زیاتر دەبێت، بەڵام ژمارەی کەسانی بەتوانا لەم بوارانەدا زۆر کەمە.
- مارکێتینگی دیجیتاڵ و بەرهەمهێنانی ناوەڕۆک: بازاڕ پێویستی بە پسپۆڕانی سئو (SEO)، بەڕێوەبەرانی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و کەمپەینسازانی ئۆنلاینە، بابەتگەلێک کە تەنانەت یەک کاژێریش لە زانکۆکاندا ناخوێندرێن!
- ئاگادارییەکانی دامەزراندنی بەپەلە: کۆمپانیاکان تەنانەت ئامادەن پارەی زیاتر بە ماڵپەڕەکانی کاریابی بدەن تا کارمەندێکی لێهاتوو بدۆزنەوە، و هەندێک ئاگاداری بۆ زیاتر لە ۶ مانگ نوێ دەکرێتەوە بەبێ ئەوەی کەسی گونجاو بدۆزرێتەوە.
بۆچی گەنجانی بەکارهێنەری ئینتەرنێت کەمتر تووشی بێکاری دەبن؟
ئامارە فەرمییەکانی هێزی کار دەریدەخەن کە لە نێو ئەو گەنجانەی زیاتر ئاشنای جیهانی ئینتەرنێت و فێربوونی ئۆتۆدیداکتن (Self-learning)، ڕێژەی بێکاری بە شێوەیەکی بەرچاو نزمترە. هۆکاری ئەمەش ئەوەیە کە ئەوان چاوەڕێی دەوڵەت یان زانکۆ ناکەن تا ڕێگایان پێ پیشان بدات، بەڵکوو:
- لە پلاتفۆرمە ئۆنلاینەکان فێر دەبن: بە سوودوەرگرتن لە یوتیوب، کۆرسە ئۆنلاینەکان و دۆکیۆمێنتەکان، لە ماوەی ۶ مانگ تا ساڵێکدا دەبن بە خاوەن پسپۆڕییەکی ڕاستەقینە.
- بە پۆرتفۆلیۆ خۆیان دەسەلمێنن: خاوەنکار لە کەرتی تایبەتدا ناپرسێت نمرەی زانکۆت چەند بووە، بەڵکوو دەپرسێت «چیت دروست کردووە؟»، بوونی چەند نموونەکارێکی بەهێز یەکسەر دەتباتە قۆناغی وەرگرتن.
- کاری دوورەدەست (Remote) و فریلانسەری: سنوورە جوگرافییەکان نەماون؛ گەنجێک لە ماڵەکەی خۆیدا دەتوانێت پڕۆژە بۆ کۆمپانیایەکی دەرەوەی وڵات ئەنجام بدات و داهاتی بەرز بەدەست بهێنێت.
خشتەی بەراوردی ڕێبازی نەریتی و ڕێبازی مۆدێرن بۆ دۆزینەوەی کار
| تایبەتمەندی | ڕێبازی نەریتی (بەرەو بێکاری) | ڕێبازی مۆدێرن (بەرەو هەلی کاری بەردەوام) |
|---|---|---|
| سەرچاوەی فێربوون | تەنها کتێبەکانی خوێندنگە و وانەکانی زانکۆ | کۆرسی ئۆنلاین، پڕۆژەی پراکتیکی، بەڵگەنامە فەرمییەکان |
| بەڵگەی لێهاتوویی | بڕوانامەی کاغەزی و نمرەی بەرز | پۆرتفۆلیۆ (نموونەی کار)، پڕۆژەی ڕاستەقینە و ئەزموون |
| جۆری کارامەیی | تیۆری، لەبەرکراو، پەیوەست بە ساڵانی ڕابردوو | پرۆگرامسازی، دیجیتاڵ مارکێتینگ، هۆشی دەستکرد، فرۆشتن |
| چوارچێوەی جوگرافی | چاوەڕوانی بۆ دامەزراندنی حوکمی یان کۆمپانیای نزیک ماڵ | کاری سەربەخۆ، فریلانسەری، هاوکاریی نێودەوڵەتی و ڕیمۆت |
چارەسەری پراکتیکی: چۆن لە بێکارییەوە بچینە نێو لیستی پیشە پڕداهاتەکان؟
ئەگەر تازە دەرچووی یان بەدوای گۆڕینی ڕێڕەوی کارەکەتدا دەگەڕێیت، ئەم ٤ هەنگاوە جێبەجێ بکە:
- فێربوونی لێهاتووییەکی کاتی (High-Income Skill): بوارێک هەڵبژێرە کە بازاڕ تینوویەتی (بۆ نموونە: دیزاینی UI/UX، پرۆگرامسازی، سئۆی ماڵپەڕ، بەڕێوەبردنی سۆشیال میدیا یان مۆنتاژی ڤیدیۆ).
- دروستکردنی ٣ پڕۆژەی بێبەرامبەر: پێش ئەوەی پارە داوا بکەیت، بۆ ٢ یا ٣ کەس یان بزنسی ناسراو کارێکی نموونەیی بکە تا پۆرتفۆلیۆیەکت هەبێت.
- تۆڕبەستن (Networking) لە لینکدین: بە فەرمی لە تۆڕە پیشەییەکان و بەتایبەت LinkedIn چالاک بە و زانیاری و بەرهەمەکانت هاوبەش بکە.
- دەستپێکردنی کارسازی و بزنسی خۆت: ئەگەر ناتەوێت بۆ کەسی تر کار بکەیت، بە هاوکاریی هاوڕێکانت ستارتئەپ یان خزمەتگوزارییەکی ئۆنلاین دابمەزرێنە. بۆ تێگەیشتن لە باشترین کاتی دەستپێکردن، سەیری ئەم بابەتە بکە: باشترین کات بۆ دەستپێکردنی کارسازی چ وەرزێکە؟.
هەروەها بۆ ناسینی تایبەتمەندییە سەرەکییەکانی کارسازان دەتوانن وتاری ١٠ تایبەتمەندی و خاسیەتی هاوبەشی کارسازانی سەرکەوتوو بخوێننەوە، و بۆ دابینکردنی سەرمایەی بیرۆکەکانتان چاو لە وتاری ڕێبەری کراودفەندینگ بکەن.
خوێنەری ئازیزی زمانی فارسی، دەتوانیت وەشانی فارسی ئەم بابەتە لێرە بخوێنیتەوە: چرا آمار بیکاری به شدت بالا است؟ آیا واقعا کار نیست!
پرسیارە باوەکان دەربارەی هۆکارەکانی بێکاری و هەلی کار
هۆکاری سەرەکی «کەلێنی لێهاتوویی»یە؛ زانکۆکان زانیاریی کۆن و تیۆری دەدەنە دەرچووان، لە کاتێکدا کۆمپانیاکان پێویستیان بە کارامەیی پراکتیکی تەکنەلۆژی، کۆدینوسین، مارکێتینگ و فرۆشتنە.
پرۆگرامسازی و گەشەپێدانی نەرمەکاڵا، سئو (SEO) و مارکێتینگی دیجیتاڵ، بەرهەمهێنانی ناوەڕۆکی فرەمیدیا، شیکاریی داتا و بەکارهێنانی کەرەستەکانی هۆشی دەستکرد.
بەڵێ؛ لە کەرتی تەکنەلۆجیا و کارسازیی هاوچەرخدا، بوونی پۆرتفۆلیۆ (نموونەی کاری ڕاستەقینە) و کارامەیی ئەزموونکراو زۆر لە بڕوانامەی کاغەزی گرنگتر و دیاریکەرترە.
لە ڕێگەی فێربوونی پیشەیەکی دیجیتاڵی، دروستکردنی نموونەی کار و چوونە نێو پلاتفۆرمە فریلانسەرییەکان یان پەیوەندیبەستنی ڕاستەوخۆ لەگەڵ کۆمپانیاکان لە ڕێگەی LinkedIn بۆ کاری دوورەدەست (Remote).